UNCTAD'ın raporuna göre, 50 milyon kişi daha açlık sınırının altına düşebilir.
**Enerji krizinin ötesinde büyüyen bir tehdit: Gıda güvenliği**
İran'daki savaş, sadece enerji piyasalarını değil, küresel gıda arzını da ciddi biçimde tehdit etmeye başladı. Hürmüz Boğazı'ndaki tıkanıklık tarım ürünlerinin taşınmasını zorlaştırırken, gübre ve enerji maliyetlerindeki hızlı artış milyonlarca üreticiyi zorluyor. Uzmanlar, savaşın uzun sürmesi durumunda dünya çapında yeni bir gıda krizinin ortaya çıkabileceği ve bu krizin en çok gelişmekte olan ülkelerde hissedileceğini belirtiyor.
**Gıda krizi enerji sorununu gölgede bırakabilir**
Son dönemde petrol ve gaz fiyatlarındaki yükseliş gündemin merkezine otursa da uzmanlar asıl büyük riskin gıda krizinde olduğunu vurguluyor. Hürmüz Boğazı, enerjinin yanı sıra tarım ürünleri ve gübre ticareti için de kritik bir geçiş noktası konumunda bulunuyor.
**Savaşın etkileri tarım sektöründe derinleşiyor**
İran savaşının küresel ekonomiye etkileri tarım ve gıda zincirlerinde kendini göstermeye başladı. Tanzanya ve Kenya gibi ülkelerde ihracat faaliyetleri neredeyse tamamen durma noktasına gelirken, hava kargo kapasitesindeki ciddi düşüş ve deniz taşımacılığındaki aksaklıklar üreticileri zor bir duruma soktu. Tanzanya'da avokado üreticileri ürünlerini satacak pazar bulamazken, Kenya'da çay depoları dolup taşmasına rağmen ihracat yapılamıyor. Bu durum, özellikle küçük ölçekli üreticiler üzerinde ağır yükler oluşturuyor.
Küçük çiftçiler en büyük mağdurlar arasında yer alıyor; birçok üretici ürünlerini normal fiyatlarının yüzde 50’sine satmak zorunda kalıyor veya hiç alıcı bulamıyor. Bu gelir kaybı özellikle Asya ve Afrika’daki kırılgan ekonomilerde daha sert şekilde hissediliyor.
**Bir gübre krizinin eşiğinde**
Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Konferansı (UNCTAD), enerji ve gübre fiyatları arasındaki doğrudan bağlantıya dikkat çekiyor. Gübre üretimi için gerekli olan doğalgazın fiyatlarında yaşanan artış ve Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık sorunları küresel gübre arzını önemli ölçüde etkiliyor. Buna ek olarak, kükürt gibi gübre bileşenlerinin tedarikinde de kesintiler yaşanıyor.
**Tarım sektöründe küresel maliyet şoku: Çifte darbe**
Savaşın tarım sektörüne etkileri iki temel alanda kendini gösteriyor:
- Enerji maliyetlerindeki yükseliş
- Gübre fiyatlarının artışı
Bu ikisi, üreticilerin karşılaştığı zorlukları daha da artırarak "çifte darbe" etkisi yaratıyor. Sudan, Sri Lanka ve Tanzanya gibi ülkeler körfez üzerinden gelen gübre tedarikine son derece bağımlı oldukları için bu krizden en ağır şekilde etkilenebilir. Söz konusu ülkelerde gıda fiyatlarının hızla artması bekleniyor.
**Açlık riski büyüyor**
Dünya Gıda Programı’nın (WFP) tahminlerine göre savaş devam ederse, 45 milyon kişi daha akut açlık riskiyle karşı karşıya kalabilir. Üstelik bazı bölgelerde temel gıda fiyatları şimdiden yüzde 20 oranında arttı bile. Özellikle Afrika ve Asya’daki ülkelerin bu süreçten en olumsuz şekilde etkilenmesi bekleniyor.
**Ekonomik sorunlar krizi derinleştiriyor**
Gelişmekte olan ülkeler zaten yüksek borç yükleri altında mücadele veriyor. Faiz oranlarının, enerji maliyetlerinin ve gıda fiyatlarının daha da artması bu ülkelerin krize müdahale etme kapasitelerini büyük ölçüde kısıtlıyor.
**Tedarik zincirindeki düzelme zaman alabilir**
Hürmüz Boğazı tekrar açılsa bile savaşın neden olduğu aşağıdaki sorunlar nedeniyle tedarik zincirindeki aksaklıkların aylarca sürebileceği tahmin ediliyor:
- Altyapının zarar görmesi
- Biriken gemi trafiği
Sonuç: Savaşın görünmeyen maliyeti
İran savaşı, sadece enerji piyasalarında değil, küresel gıda güvenliğinde de ciddi bir tehdit oluşturuyor.
Uzmanlara göre savaş uzadıkça:
Gıda fiyatları artacak
Açlık riski büyüyecek
Küresel eşitsizlik derinleşecek
Bu nedenle enerji krizinin ötesine bakmak ve gıda arzına yönelik riskleri dikkate almak kritik önem taşıyor.