1 Eylül itibarıyla, tek kullanımlık bazı plastik ürünlerin kullanımına kademeli kısıtlamalar getirilmesi planlanıyor.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na bağlı Çevre Yönetimi Genel Müdürü Fatih Turan, Sıfır Atık vizyonu çerçevesinde, plastik kirliliğini azaltmaya yönelik hazırlanan yönetmelik hakkında bilgi verdi. Yönetmelikle, belirli tek kullanımlık ürünlerin piyasaya sürülmesinin yasaklanması hedefleniyor.
Turan, tek kullanımlık plastiklerin kısıtlanmasını öngören yasal düzenlemenin son aşamaya geldiğini ve bunun döngüsel ekonomi eylem planı ile atık yönetimi stratejisinin önemli bir parçasını oluşturduğunu vurguladı. Plastik ürünlerin çevre kirliliğindeki payının büyük olduğunu belirten Turan, bu tür malzemelerin doğada çözünmesinin yüzlerce yıl alabileceğini ve özellikle geri dönüştürülemeyen plastiklerin ekosistem üzerinde ciddi tehditler oluşturduğunu ifade etti.
Günlük yaşamda sıkça kullanılan plastik bardaklar, yemek kapları, çatal-bıçak setleri, kulak temizleme çubukları ve balon çubuklarının önemli kirlilik kaynakları arasında yer aldığını dile getiren Turan, hedeflerinin tüm plastik ürünleri yasaklamak olmadığını, yalnızca geri dönüştürülemeyen ve çevreye zarar veren tek kullanımlık ürünlerin kullanımını sınırlandırmak olduğunu söyledi. Ayrıca, bu ürünlerin yerine geri dönüştürülebilir ya da biyobozunur alternatiflerin kullanılabileceğini belirtti.
Yönetmelik taslağının ilgili kurum, kuruluş, sivil toplum örgütleri ve üniversitelerin görüşüne sunulduğunu açıklayan Turan, görüşler doğrultusunda kapsam ve uygulama takvimine dair gerekli düzenlemelerin yapılacağını ifade etti. Turan ayrıca, bu konuda bazı kısıtlamaların 1 Eylül’den itibaren yürürlüğe gireceğini, diğer ürünlere ilişkin değişikliklerin ise 2027 yılının başında uygulanmasının planlandığını aktardı.
Kağıt, ahşap ve bambu gibi çevre dostu malzemelerden üretilen ürünlerin güçlü bir alternatif sunduğunu belirten Turan, söz konusu düzenlemenin günlük hayatı zorlaştırmayacağına aksine çevresel baskıyı önemli ölçüde azaltmayı hedeflediğini söyledi.
Son olarak Turan, Türkiye’de Sıfır Atık uygulamaları sayesinde geri dönüşüm oranının son yıllarda yüzde 40’a ulaştığını hatırlatarak, 2053 yılına kadar net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda bu oranın yüzde 60’ın üzerine çıkarılmasının amaçlandığını vurguladı.
Tek kullanımlık kelimesi, yaygın olarak kullanılan sarf malzemesi kelimesi ile karıştırılmamalıdır. Örneğin, kaynakçılar değiştirmezden önce bitene kadar kullanıp tükettikleri kaynak elektrodunu, gaz vb. de sarf malzemesi olarak tanımlarlar.
Tek kullanımlık ürünler çoğunlukla kağıt, plastik, pamuk veya polistiren köpükten yapılır. Laminasyon gibi kompozit malzemelerden üretilen ürünlerin geri dönüşümü zordur ve bu gibi ürünler kullanıldıktan sonra genellikle imha edilirler.
Mutfak ve gıda ürünleri
- Alüminyum folyo ve alüminyum kaplar,
- Pişirme kağıtları (yağlı kağıt),
- Tek kullanımlık sofra takımı / bardak (ör. tepsi (tabak, çanak, tek kullanımlık kaplar),
- Plastik çatal bıçak takımı (örneğin kaşık, bıçak, çatal),
- Tek kullanımlık masa örtüsü,
- Kürdan,
- Peçete,
- Kağıt havlu,
- Kapkek paket kâğıdı,
- Kahve filtresi (Kompost gübreye dönüştürülebilir),
- Pipet.
Ambalaj ürünleri
Ambalaj paketleri genellikle tek kullanımlıktır. Atık hiyerarşisi, malzemelerin en az miktara indirilmesini gerektirir. Asıl geri dönüşüm yüzdeleri birçok bölgede nispeten düşük olmasına rağmen çoğu paketleme malzemeleri ve şekilleri geri dönüşüme uygundur. Yeniden kullanılan ambalajlar artıyor ancak en sonunda ambalajlamada kullanılan her kap geri dönüştürülecek, gübre yapılacak, yakılacak, yer doldurmada veya depolamada kullanılacaktır.
Taşıyıcı olarak kutu, şişe, kavanoz, torba vb. gibi pek çok ürün vardır. Bunlar genellikle kağıt, plastik, metal, kumaş ve kompozit malzemelerdendir.
Tıbbi ve hijyen ürünleri
Dünya’da tıbbi ve cerrahi cihaz üreticileri sadece bir kullanım için tasarlanmış çok sayıda ürün üretilir. Tek kullanımlık ürünlerin kullanılmasındaki birincil neden enfeksiyon kontrolüdür; bir ürün sadece bir kez kullanıldığında enfeksiyonlu maddeler sonraki hastalara aktarılmaz. Her tür tıbbi cihaz üreticisi, çok sayıda standart ve düzenlemeye uymakla yükümlüdür. ISO 15223: Tıbbi Cihazlar ve EN 980 standartları, tek kullanımlık aletlerin veya cihazların ambalajlarında, tekrar kullanmayın, tek kullanımlık veya yalnızca bir kez kullan anlamına gelen evrensel olarak tanınmış bir sembolle etiketlenmesini yazar. Bu sembol, üzerinde 45°'lik bir çizgi bulunan bir daire içindeki 2 rakamıdır.
- Hipodermik iğneler (şırınga),
- Tuvalet kağıdı,
- Tek kullanımlık tulum,
- Tek kullanımlık havlular, kağıt havlu,
- Prezervatif ve diğer doğum kontrol ürünleri,
- Tek kullanımlık lavmanlar vb ürünler,
- Pamuklu çubuk ve hijyenik pedler,
- Medikal eldiven, lastik eldiven, temizlik eldiveni,
- Tıbbi maske, toz maskesi,
- Bebek ve yetişkin bezleri, eğitim pantolonu,
- Traş bıçağı, tek kullanımlık traş bıçağı, ağda ve diğer saç düzenleme ürünleri,
- Diş fırçası, diş ipi ve diğer ağız bakım ürünleri,
- Hastane önlüğü,
- Doğum sonrası kullanılan tek kullanımlık külot,
- Kontak lens.
Elektronik ürünler
- Şarj edilemeyen piller tehlikeli atık kabul edilir ve yalnızca bu şekilde atılmalıdır,
- Tek kullanımlık mürekkep kartuşu,
- Tek kullanımlık kameralar,
- Elektronik sigara cihazları, bobinler/Tek kullanımlık tanklar/kapsüller,
- Savunma ve yasa uygulamaları,
- Plastik kelepçe.
Diğer tüketici ürünleri
- Çöp torbası,
- Elektrikli süpürgesi torbası, su filtresi, hava filtresi, yağ filtresi, soğutucu vb diğer filtreler,
- Kullanılmış kağıt,
- Hediye paketleme kağıdı,
- Etiket, çıkartma ve ilişkili kimyasal maddeler tek kullanımlıktır ve genellikle kullanımdan sonra atılır.