İran savaşıyla birlikte küresel petrol arzında yaşanan en büyük sıkıntı, ekonomistlerin endişeleri arasında başı çekiyor. ABD ve İran, Hürmüz Boğazı’ndaki ablukaları tekrar başlatınca petrol fiyatları varil başına 80 doları aşarak yeni bir ekonomik sorun yarattı: Benzin. Dünya genelinde benzin üretim kapasitesi ciddi şekilde kısıtlı durumda. Geçtiğimiz haftalarda Basra Körfezi’nden çıkan petrol arzda bir nebze rahatlama sağlasa da, bu tek başına yeterli değil.
RAFİNERİ KAPASİTESİNDEKİ SIKINTI BÜYÜYOR
Petrolün çeşitli ürünlere dönüştürülmesi için rafinerilerden geçmesi gerekiyor, ancak dünya genelinde rafinaj kapasitesi ciddi bir darboğaza girdi. Bu durum, savaş sırasında tedarik zincirinin bozulması ve İran’ın birçok Orta Doğu rafinerisine saldırmasıyla daha da kötüleşti. Ukrayna’nın Rus enerji tesislerine yönelik saldırıları da sorunu derinleştirdi. Ekstra sıcaklıklar da rafinerilerin doğru damıtma işlemi için ihtiyaç duyduğu soğutma koşullarını etkiliyor. JPMorgan’a göre, küresel rafineriler savaş öncesine kıyasla günlük 8,4 milyon varil daha az işliyor, bu da yüzde 10 daha az yakıt üretimi demek.
HÜRMÜZ BOĞAZI’NDAKİ PETROL AKIŞI TEHLİKEDE
Hürmüz Boğazı’ndan petrol çıkışı henüz normale dönmedi. Orta Doğu’da artan saldırılar, Trump’ın ABD-İran Mutabakatı’nın sona erdiğini duyurması ve deniz ablukasının tekrar uygulanması, bu kritik su yolundan tanker geçişlerini yavaşlattı. Orta Doğu üretimi artış gösteriyor ancak boğazdan son haftalarda çıkan 200 milyon varil petrol sadece 17 günlük arzı sağladı. Artan askeri faaliyetlere rağmen ham petrol hala dışarı taşınabiliyor. Uzmanlar, temel petrol piyasası dinamiklerinin değişmediğini belirtiyor; ana sorun ise bu petrolün nasıl kullanılacağı.
ÇİN’DE RAFİNERİ ÜRETİMİ DÜŞTÜ
Savaş sırasında düşen arz ve petrol tüketiminin azalması talebi de çökertti. Bu düşük talep, fiyatların beklenenden düşük kalmasına yol açtı ancak enerji piyasasının toparlanmasını zorlaştırdı. Çin, kömür santrallerine ve elektrikli araçlara yatırım yaparken rafineri üretimini azalttı ve komşularına ihraç ettiği yakıt miktarını düşürdü, bu da Güneydoğu Asya’da yakıt sıkıntılarına neden oldu. Çin’in üretimi artırması için hükümetin ham petrol akışının güvence altında olduğunu görmek isteyeceği düşünülüyor.
ORTA DOĞU’DA RAFİNERİ SALDIRILARI
Basra Körfezi’nde artan çatışmalar Orta Doğu’da rafinajın tekrar başlamasını güçleştiriyor. Bölgede günlük 11,7 milyon varil kapasite var ancak yakıt ihraç edilemezse bu tesisler kullanılamayacak. İran’ın savaş sırasında 30 rafineriye saldırmasından ötürü bu tesislerin ne kadar verimli çalışabileceği belirsiz.
ABD’DE RAFİNERİ KAPASİTESİ YETERSİZ
Orta Doğu’nun ihracatı durdurması sonrası ABD son çare olarak benzin ve motorin ihracatını üstlendi. Amerikan rafinerileri Avrupa ve Asya’nın talebini karşılamak için üretimi artırınca kendi iç pazarındaki kapasitesi daraldı. Trump’ın fiyatların hızlıca düşeceği beklentisine karşın, benzin fiyatlarının düşmemesinin nedenlerinden biri bu. ABD’de yıllardır rafinaj kapasitesi sorunlu; Kaliforniya’da çevre düzenlemeleri ve maliyetler nedeniyle dört rafineri kapandı. Son yeni rafineri ise 1977 yılında kurulmuştu.
Rusya'nın dizel ihracatının durdurulması, dünya enerji piyasalarını etkileyen kritik bir gelişme oldu. Dünyanın en büyük akaryakıt üreticilerinden biri ve ABD'nin ardından en büyük ikinci dizel ihracatçısı olan Rusya, bu kararı Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla rafinerilere düzenlediği saldırıların ardından aldı. Ülkede yaşanan yakıt sıkıntısı, benzin istasyonlarında uzun kuyruklara ve bazı bölgelerde fiyatların son günlerde yüzde 50 oranında artmasına yol açtı. JPMorgan'a göre, küresel rafineri üretimindeki düşüşün yüzde 20’si Rusya'nın kaybettiği kapasiteye bağlı. Ukrayna saldırılarından önce günde 800 bin varil olan Rusya’nın dizel ihracatı, dünya genelindeki dizel akışlarının yüzde 12’sini karşılıyordu. Bu durumda, dizel vadeli işlemlerinin son üç haftada yüzde 20 artması dikkat çekici bir gelişme oldu. Uzmanlara göre, petrol akışı yeniden başlasa da benzin ve motorin fiyatlarının beklenenden uzun süre yüksek kalma olasılığı var.