ABD’nin bugün itibarıyla Dünya Sağlık Örgütü’nden (DSÖ) resmen ayrılması bekleniyor. Bu durum, ülkenin 260 milyon dolarlık ödenmemiş aidat borcuyla birlikte, olası küresel sağlık risklerini de gündeme taşıyarak yeni bir krizin kapısını araladı.
ABD’nin bu kararı, hem ulusal hem de uluslararası arenada ciddi tartışmalara yol açtı. Küresel sağlık güvenliği üzerindeki potansiyel etkileri nedeniyle karara yönelik eleştiriler büyüyor.
Donald Trump, 2025’te başkanlık görevine başladığı ilk gün konuyla ilgili bir kararnameyle ABD’nin DSÖ’den ayrılacağını duyurmuştu. ABD Dışişleri Bakanlığı’ndan bir sözcü ise DSÖ’nün salgınlarla mücadeledeki performansını eleştirerek bilgi paylaşımı ve kriz yönetiminde başarısız olduğunu savundu. Ayrıca Washington’un örgüte yaptığı mali katkıları durdurma kararı aldığını belirtti. Sözcü, Amerikan halkının bu kuruma fazlasıyla ödeme yaptığına dikkat çekti.
ABD yasaları, DSÖ’den çıkış sürecinde bir yıl önceden haber verilmesini ve üyelik aidatlarının tamamının ödenmesini şart koşuyor. Ancak Reuters’ın bildirdiğine göre, ABD’nin 2024 ve 2025 yılları için 260 milyon dolar civarında borcu bulunmakta. Bu durumun, ülke yasalarına aykırı bir tutum teşkil ettiği ifade ediliyor. Georgetown Üniversitesi’nde küresel sağlık hukuku alanında uzman Lawrence Gostin, bunu ABD yasalarının açık bir ihlali olarak değerlendirdi.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus ise ABD’ye kararını yeniden gözden geçirme çağrısında bulundu. Tedros, bu ayrılığın hem ABD için hem de dünya için büyük bir kayıp olduğunu vurguladı. Öte yandan, DSÖ yetkilileri ABD’nin çekilme sürecinin nasıl yönetileceğinin önümüzdeki Şubat ayındaki icra kurulu toplantısında ele alınacağını belirtti.
Bunun yanı sıra Gates Vakfı Başkanı Bill Gates, Davos’ta yaptığı bir açıklamada ABD’nin kısa vadede DSÖ’ye geri dönmesini pek olası görmediğini dile getirdi. Gates, dünyanın hala Dünya Sağlık Örgütü’ne ihtiyacı olduğunu ve örgütün küresel sağlık sistemindeki kilit rolünü koruduğunu ifade etti.
ABD’nin çekilmesi DSÖ’nün finansal yapısını derinden etkiliyor. Şimdiye kadar bütçesinin yaklaşık yüzde 18’ini karşılayan ABD, örgütün en büyük bağışçılarından biri konumundaydı. Bu bütçe açığı nedeniyle yönetim kadrosunun küçültüldüğü, çalışma programlarına ayrılan kaynakların azaltıldığı ve yıl ortasına kadar personelin dörtte birinin işten çıkarılacağı kaydedildi.
Uzmanlar, bu gelişmenin sadece kurumsal bir kriz olmadığını; küresel salgınlara yönelik hazırlık ve erken uyarı sistemlerini de tehlikeye atabileceğini ifade ediyor. ABD’nin DSÖ’den çekilmesi, hızla hareket edilmesi gereken bu alanda daha büyük risklere sebep olabilir.