ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının yankıları piyasalarda derin izler bıraktı; petrol ve altın fiyatları yükselirken, borsalarda sert düşüşler yaşandı. Ayrıca, küresel enerji ticaretinin kritik noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı kalması, petrol arzına ilişkin ciddi endişeleri beraberinde getirdi.
Geçtiğimiz hafta sonu başlayan ABD ve İsrail’in hava saldırılarının ardından, yeni haftanın ilk gününde brent petrolün fiyatı yüzde 14, Batı Teksas türü (WTI) ham petrol ise yüzde 12'lik bir artış kaydetti. Ortadoğu’daki gerginlik Türkiye’yi de etkiledi; Borsa İstanbul haftaya yüzde 5,32’lik bir düşüşle başlarken, dolar kurunda ve altın fiyatlarında yükseliş yaşandı.
Saldırılar, İran'ın üst düzey isimlerinden Ayetullah Ali Hamaney dahil birçok kişinin hayatını kaybettiği ağır kayıplara yol açtı. Buna karşılık İran, İsrail ve bölgede bulunan ABD üslerine misilleme saldırılar düzenledi. Hürmüz Boğazı’nın geçici olarak kapalı kalması petrol sevkiyatlarını aksatarak global arz üzerinde baskı yarattı. Her gün dünya genelinde taşınan petrolün yaklaşık beşte birine geçit sağlayan boğazdaki mevcut durum enerji piyasalarını tehdit ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırmaya yönelik müzakerelerde yaşanan çıkmazlar sonrası bu tür adımlara yöneleceği tahmin ediliyordu. Nitekim Hürmüz Boğazı’ndaki gerilim, geçen hafta petrol fiyatlarının yükselmesine neden olmuştu. Çeşitli uluslararası analiz firmaları, eğer mevcut kriz derinleşirse ham petrol fiyatlarının 100 doları aşabileceği uyarısında bulunuyor.
Kpler'in Ortadoğu ve OPEC+ araştırmaları başkanı Amena Bakr, Hürmüz Boğazı’nın uzun süre kapalı kalmasının petrol fiyatlarının hızla artmasına neden olabileceğini ve mevcut stratejik rezervlerin bu açığı kısa vadede kapatamayacağını belirtti. Kpler’den Michelle Brouhard ise yüksek petrol fiyatlarının yaklaşan ABD seçimlerinde Donald Trump’ın karşılaşabileceği en büyük ekonomik risklerden biri olduğunu ifade etti.
Ortadoğu’daki tansiyon sadece fosil yakıt fiyatlarını değil, sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) piyasalarını da etkiledi. İran’ın LNG ihracatıyla bilinen Katar’a yönelik saldırılarının ardından doğalgaz fiyatlarında ciddi artışlar gözlemlendi. Fransa'daki IESEG İşletme Okulu'ndan ekonomist Eric Dor, yükselen enerji fiyatlarının navlun ve hava taşımacılığı maliyetlerinde de artışa sebep olduğunu, bu durumun global büyüme üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceğini vurguladı.
Bu karmaşık ekonomi ve jeopolitik denklemi yönetmek adına harekete geçen Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Borsa İstanbul önlem paketleri duyurdu. Merkez Bankası, dolaşımdaki yerel para miktarını azaltmak adına bir hafta vadeli repo ihalelerine ara verdiğini açıkladı. Bu adımın, Türk Lirası’nın değerini koruyarak döviz talebini kontrol altına almayı hedeflediği belirtildi.
Krizin seyri belirsizliğini korurken, bölgedeki gelişmelerin enerji piyasaları ve genel ekonomik dengelere yönelik etkileri dikkatle takip ediliyor. Özellikle Hürmüz Boğazı’nın geçici de olsa kapalı kalması, sadece bölgesel değil, küresel ekonomik kırılganlıkları da tetikleme potansiyeline sahip.
Hürmüz Boğazı İran İle Birleşik Arap Emirlikleri arasında kalan Basra Körfezinin bitimindeki boğaza verilen addır. Hürmüz Boğazıda tıpkı diğer boğazlar gibi ekonomik ve stratejik açıdan önemli olan bir boğazdır. Genellikle Petrol taşımacılıgı için kullanılan bu boğaz çevre ülkeler için hayati değere sahiptir.
Genel Özellikleri
Oldukça geniş bir boğazdır.
Kuzeyi İran Güneyi ise Umman'ındır.
Umman Körfezi ile Basra Körfezini birbirine bağlar.
Körfez ülkeleri için kapı görevini görür.