Son yıllarda, özellikle eğitim, barınma ve beslenme masraflarındaki artış, gençlerin üniversite tercihlerini etkileyen en önemli faktörler arasında yer alıyor.
Üniversite İlgisine Düşüş: YKS Başvurularında Büyük Azalma
Türkiye'de her yıl milyonlarca öğrencinin katıldığı Yükseköğretim Kurumları Sınavı'nda (YKS) başvuru sayıları bu yıl ciddi bir düşüş gösterdi. 20-21 Haziran 2026 tarihlerinde gerçekleştirilecek sınava toplamda 2 milyon 425 bin 560 kişi başvurdu. Son üç yıldır bu sınav için yapılan başvurularda azalma eğilimi gözlemlenirken, sayılar 2020 seviyelerine gerilemiş durumda. Eğitim uzmanı Salim Ünsal, bu düşüşün son dönemlerdeki politika ve sosyal değişimlerle doğrudan bağlantılı olduğuna dikkat çekti. Ünsal, 2022 yılında YKS puan barajlarının kaldırılmasının bu trende yön veren önemli bir kırılma noktası olduğunu ifade etti. Daha önce 2021 yılında 2,6 milyon olan başvuru sayısı, barajın kaldırılmasıyla 2022'de 3,2 milyona ulaşmıştı. Uzmanlar o dönemdeki artışın büyük ölçüde özgürleştirilen puan koşullarına bağlı olduğunu ifade etmişlerdi.
2023 yılı ise başvuru sayılarında zirve yapılan bir dönem oldu. Depremlerden etkilenen 11 ilde sınav ücretinin alınmamasıyla başvurular rekor bir seviyeye çıkarak 3 milyon 527 bine ulaştı. Ancak bu artışın ardından gelen yıllarda başvurular yeniden düşüşe geçti ve nihayetinde 2026 itibarıyla 2,5 milyon civarına geriledi.
Üniversite Diplomasına İlgi Azalıyor
Uzmanlar, üniversiteye olan başvuruların azalmasında farklı etkenlerin devreye girdiğine işaret ediyor. Özellikle üniversite diplomalarına olan ihtiyaçta yaşanan azalma, bu faktörlerin başında geliyor. Artan eğitim maliyetleri, barınma zorlukları ve beslenme giderlerindeki yükselme gibi ekonomik unsurlar da bu tercihte etkili oluyor. Mezun olduktan sonra iş bulmanın beklenenden daha zor olması ise gençlerin üniversiteye yönelimini olumsuz etkileyen diğer önemli bir faktör.
Mezunların Baskın Ağırlığı
Başvuru istatistikleri, birçok adayın daha önce sınavı deneyimlemiş mezunlardan oluştuğunu gösteriyor. Yeni mezun olmayan ve bir kez daha şansını denemek isteyen adaylar toplam başvuruların %70'ini oluştururken, lise son sınıf öğrencilerinden gelen başvurular yaklaşık %30 oranında. Her yıl sınava ilk kez katılan son sınıf öğrencisi sayısının yaklaşık 800-900 bin olduğu belirtiliyor. Ancak genel başvuru sayısını esasen etkileyen grup mezun adaylar oluyor.
Kontenjan Politikaları Etkisini Sürdürüyor
Üniversitelerde kontenjan düzenlemelerinin de sınava yönelik başvuru sayılarını etkilediği ifade ediliyor. Geçtiğimiz yıl yaklaşık 190 bin kişilik kontenjan azaltması yapılması, mezun sayısını artıran bir faktör olarak öne çıktı. Uzmanlara göre önümüzdeki yıllarda kontenjanların azalmaya devam etmesi hâlinde, toplam başvuru sayısının uzun yıllar boyunca 2,5 milyon seviyelerinde kalması bekleniyor. Üniversite diplomasına duyulan genel güvenin düşmesine rağmen mevcut kısıtlı alternatifler nedeniyle üniversite hala gençler için en popüler kariyer yolu olma özelliğini koruyor.
Değişen Aile Beklentileri: "Bilezik Bozdurma" Dönemi Geride Kaldı
Eğitim uzmanları, geçmişte ailelerin çocukları için "bilezik bozdurtma" dönemine atıfta bulunarak bir değişime dikkat çekiyor. Bir zamanlar üniversite diploması geleceğin garantisi olarak görülürken, bugün ise işsiz üniversite mezunlarının artması ve kalite sorunları nedeniyle bu algının büyük ölçüde değiştiği belirtiliyor. Eskiden çocuklarının iyi bir eğitim alabilmesi için maddi fedakarlıklardan kaçınmayan aileler, artık bu fedakarlığın sağlam bir karşılığı olmadığını düşünmeye başladı.