Tarım arazilerinde hukuksuz olarak inşa edilen yapılar, gerekli şartları taşımamaları durumunda 1 ay içinde yıkılacak.
Tarım ve Orman Bakanlığı, tarım arazilerinde izinsiz yapılaşmayı önlemek amacıyla yeni ve katı bir yönetmelik yürürlüğe koydu.
Bağ evleri, bungalovlar ve hobi bahçeleri gibi yapı türlerine ciddi sınırlamalar getirildiği gibi, kaçak yapıların yıkım süreçleri de hızlandırılacak.
Bu düzenleme, tarım arazilerinin planlı kullanımını sağlamak ve korunmasını desteklemek amacıyla izinsiz yapılaşmaya karşı denetimleri daha sıkı hale getirmeyi hedefliyor.
Yeni düzenleme ile belirlenen şartlar şöyle:
**En Az 5 Dönümlük Arazi Şartı**
Bağ evi inşa edebilmek için arazinin en az 5 dönüm büyüklüğünde olması gerekiyor. Dikili tarım arazilerinde ise 30 metrekarelik bir bina yapabilmek için 1 dönümlük alanın yeterli olması öngörülmüş durumda.
Yapılar, en fazla 30 metrekare taban alanına sahip olabilecek ancak bu boyuttaki binaların iki katlı olarak inşa edilmesine izin verilebilecek.
Her bir parselde yalnızca tek bir ev yapılmasına müsaade edilirken, aynı aileye bölgede yalnızca bir bağ evi inşası hakkı tanınacak.
Bağ evi veya hobi bahçesi olarak inşa edilen kaçak yapıların yıkım kararları ise en geç 1 ay içerisinde uygulanmaya başlanacak.
Ayrıca tarım arazilerinin kullanımı dijital sistemler üzerinden takip edilecek. Kurallara aykırı durumların tespiti halinde, tapu kayıtlarına "amacı dışı kullanım" şeklinde bir şerh konulacak.
İzinsiz tüm yapılar yıkılacak
Düzenlemedeki en önemli hususlardan biri, tarımsal amaçlı yapılar ve izinsiz yapılaşmayla ilgili hükümlerde yapılan değişiklikler oldu. Yönetmelik, "tarımsal amaçlı yapı" kavramını detaylı bir şekilde tanımlıyor. Buna göre toprak koruma ve sulamaya yönelik altyapı tesisleri, entegre özellik taşımayan hayvancılık ile su ürünleri üretim ve muhafaza tesisleri, mandıralar, üreticilerin kendi ürünleri için yeterli büyüklük ve hacimde depolar, un değirmenleri, tarım makineleri ve aletleri için sundurmalar, çiftlik atölyeleri, seralar, belirli ürün işleme tesisleri, ipek böcekçiliği alanları, deve kuşu üretim tesisleri, yumru köklü bitki yıkama tesisleri, fide-fidan üretim tesisleri, tarımsal teleferikler, sahipsiz hayvan barınakları, çatı tipi güneş enerji sistemleri (GES) ve sulama amaçlı GES gibi yapılar tarımsal amaçlı yapı kategorisinde yer alıyor. Ayrıca bağ evleri de bu kapsama dahil ediliyor.
Ancak bu yapıların tarımsal amaçlı sayılması, izin gerekliliğinden muaf oldukları anlamına gelmiyor. Yönetmeliğe göre tarımsal amaçlı yapılarda da, tarıma uygun olmayan arazilerin kullanımında olduğu gibi belirli izinlerin alınması ve toprak koruma projelerine uyulması şart. Bu nedenle tarla üzerine "bağ evi", "küçük ev", "bungalov", "depo" gibi yapıların inşa edilmesi, gerekli izin süreçleri tamamlanmadan mümkün olmayacak. Ayrıca yönetmeliğin uygulanmasına dair yapılan açıklamalarda, bağ evleri ve bungalovlar için kurul onayı gerektiği özellikle belirtilirken, izinsiz yapıların yıkılacağının altı çizildi.
Yıkım işlemleri başlıyor
Yeni yönetmeliğe göre, yıkım kararı alınmış yapıların yıkımı bir ay içinde başlatılacak. Eğer belediyeler bu işlemi gerçekleştirmezse, yıkımı Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı üstlenecek ve masraflar belediye bütçesinden kesilecek.
Tarım arazilerinde yapılacak yapılar için ise yeni düzenlemeler getiriliyor. Öncelikle, tarla sahibi bağ evi inşa etmek istediğinde mevcut arazi dışında alternatif bir yer olup olmadığı değerlendirilecek. Yönetmelik, tarım arazilerinin ve üzerinde ağaç bulunan alanların kullanım koşullarını yeniden belirliyor. Bu tür alanlara yapılacak her türlü yapı için Bakanlıktan izin alınması gerekecek.
Yeni Kurul Dönemi
Yönetmelik kapsamında, “toprak koruma kurulu” adı verilen bir yapı oluşturulacak. Ayrıca, bağ evi; tarımsal faaliyet için gereken, üretimi artırıcı etkisi olan ve doğal yapıyı bozmadan tasarlanan yapı olarak tanımlandı. Tarım arazilerine yapılabilecek tarımsal amaçlı yapıların çeşidi detaylı şekilde sıralandı:
- Toprak koruma ve sulama altyapıları
- Küçük ölçekli hayvancılık ve su ürünleri tesisleri
- Üretimden elde edilen ürünlerin saklanması için depolar, mandıralar
- Tarım makinelerinin muhafaza alanları, seralar ve çiftlik atölyeleri
- Tarım ürünlerinin işlenmesi için gerekli tesisler ve Bakanlığın onayladığı diğer tarımsal amaçlı yapılar.
Bu tür yapıların inşası için hem belediyelere hem de il özel idarelerine başvuruda bulunulması zorunlu olacak.
İmara Açılma Sınırlamaları
Dikili tarım arazisi statüsüne sahip alanlar üzerinde değişiklikler daha sıkı kurallara bağlandı. Bu tür arazilerin sınıfı, doğal afetler veya mücbir sebepler dışında beş yıl boyunca değiştirilemeyecek. Ayrıca, güneş enerjisi santrali için yalnızca “kuru marjinal tarım arazisi” kullanılması zorunlu kılındı. Yönetmelik, bu kriterlere uymayan projelerin kurul gündemine alınamayacağını da açıkça belirtiyor.
Kaçak Yapılara Müdahale
Tarım arazilerinde izinsiz yapılan tüm kaçak yapılar yıkılacak. Bu durum ayrıca tarlanın tapu kaydına işlenecek. Yönetmelik kapsamında, tespit edilen aykırılıklar Bakanlık veya valilik tarafından tapu müdürlüğüne bildirilerek “5403 sayılı Kanunun amacı dışında kullanılmıştır” ibaresi düşülecek. Aykırılığın giderilmediği sürece bu ibare tapu kaydından kaldırılmayacak.
Yıkımlar ve İdari Yaptırımlar
Yapılar izinsiz olarak inşa edilmişse arazi sahiplerine iki aylık bir süre tanınarak bu yapıların yıkılması ve arazilerin tarımsal üretime uygun hale getirilmesi istenecek. Süre içinde yıkım gerçekleşmezse idari para cezaları uygulanacak. Belediyeler veya il özel idareleri bir ay içinde yıkımı gerçekleştirmekle yükümlü olacak.
Eğer belediye veya il özel idaresi sorumluluğunu yerine getirmezse, Bakanlık devreye girecek ve masraflar ilgili birimlerden yüzde 100 oranında fazlasıyla tahsil edilecek. Bu düzenleme ile hem kanuna aykırı yapılaşmanın önüne geçilmesi hem de tarım alanlarının korunması hedefleniyor.
Tarım arazilerinin parçalanarak satışı üzerine suç duyurusu yapılacak.
Tarım arazilerini bağ evi veya benzeri amaçlarla küçük parsellere bölerek satış yapanlar, yönetmelik gereğince cezalandırılacak. Yönetmelikte bu konuya özel olarak şu ifadeye yer veriliyor:
"Tarım arazilerinde tescili mümkün olmayan fiili hisseler oluşturarak, bu hisselerin zilyetliğiyle ilgili bir özel hukuk tüzel kişisi aracılığıyla üyelik veya ortaklık ilişkisi kurup devir işlemi gerçekleştiren ya da bu tür işlemlere aracılık yaparak tarım arazilerinin bütünlüğünü bozan ve amacı dışında kullanımına neden olan kişiler hakkında, 5403 sayılı Kanunun 21. maddesi uyarınca ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacaktır."
Tarımsal amaçlı yapılar hangileridir?
Yönetmelik kapsamında tarımsal amaçlı yapı olarak kabul edilen binalar şu şekilde sıralanmaktadır:
- İpek böcekçiliği üretim alanı
- At yetiştiriciliği ve üretimi yapılan haralar
- Deve kuşu üretim tesisleri
- Üreticilerin kendi bitkisel ürünlerini saklamak için ihtiyaç duyduğu tarımsal amaçlı depolar
- Solucan ve solucan gübresi üretim tesisleri
- Yumru köklü bitkilerin yıkama merkezleri
- İlçe sınırları içinde üretilen hububat, çeltik, ceviz ve ayçiçeği gibi ürünler için özel kurutma merkezleri
- İslim ve muz sarartma üniteleri
- Hayvan içme suyu göletleri
- Ürün işleme tesisleri hariç olmak üzere tarımsal Ar-Ge odaklı projelerle ilgili kamu kurumlarınca belirlenmiş tesisler
- Fide ve fidan üretim merkezleri
- Tarımsal amaçlı teleferikler
- Bağ evleri
- Sahipsiz hayvan barınakları
- Çatı veya sulama için kullanılan güneş enerjisi santralleri (GES)
Bu düzenlemeyle birlikte, tarım arazilerinin koruma altında tutulması, bütünlüğünün bozulmaması ve tarımsal amaca uygun kullanımı hedeflenmektedir.