Türkiye’ye yapmayı planladığı yatırıma ilişkin süreci çıkmaza giren Çinli otomotiv devi BYD’nin ilerlemeyen üretim tesisi nedeniyle 1 milyar dolarlık bir cezayla karşı karşıya kalabileceği iddia edildi. Öte yandan, şirketin Türkiye pazarındaki satışları ciddi bir düşüş içerisinde.
Manisa’da 1 milyar dolarlık yatırımla bir üretim tesisi kurma sözü veren ve bu doğrultuda vergi desteği alan BYD, bu yatırımla ilgili henüz somut bir adım atmadığı için eleştiriliyor. Gazeteci Fatih Altaylı’nın son değerlendirmelerine göre, Türkiye hükümeti, yükümlülüklerini yerine getirmeyen BYD’ye ciddi bir ceza kesmeyi planlıyor.
Anlaşma şartlarına göre BYD, fabrika devreye girene kadar sınırlı sayıda aracı ithal ederek vergi avantajından faydalanabiliyordu. Ancak 8 Temmuz 2024’te imzalanan bu anlaşmanın ardından geçen sürede BYD, öngörülen yatırımla ilgili kayda değer bir ilerleme sağlayamadı. Bu durum, ithalat kotasının dolmasına ve markanın yeni araç tedariğinde sıkıntılar yaşamasına neden oldu. Neticede, BYD Türkiye pazarındaki satışlarında keskin bir düşüşle karşılaştı.
Çinli firma ayrıca, 1 milyar dolarlık yatırımla yılda 150 bin araç üretecek bir fabrika ve Ar-Ge merkezi kurmayı, 5.000 kişilik istihdam sağlamayı ve projeyi bir yıl içinde tamamlamayı taahhüt etmişti. Ancak Altaylı’nın aktardıklarına göre yatırımın başlamaması, hükümetin yeni bir ithalat kotası vermeye sıcak bakmamasına yol açtı. Bakanlık, bu karara gerekçe olarak BYD’nin yatırım sözlerini yerine getirmemesini gösterdi.
Altaylı, anlaşma yükümlülüklerinin ihlali nedeniyle BYD’nin yaklaşık 1 milyar dolar tutarında bir cezaya çarptırılabileceğini belirtti. Öte yandan BYD yönetimi, yatırımdaki gecikmenin kendi kontrollerinde olmadığını savunuyor ve Çin hükümetinden gerekli onayın alınamadığını ileri sürüyor. Ancak bu gecikmenin arkasındaki nedenlere dair resmi bir açıklama yapılmış değil. Dahası, yatırımın başka bir ülkeye kaydırılabileceği de konuşulanlar arasında. İddialara göre BYD, üretim tesisini Macaristan’a taşımayı düşünebilir; zira şirket burada ilk deneme üretimlerine başlamış durumda.
Konuya ilişkin Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da Şubat ayında yaptığı açıklamada, taahhütlerin yerine getirilmemesi durumunda yaptırım uygulanacağını vurgulamıştı:
“Yatırımın tamamlanması için süreç devam etmektedir. Bakanlığımız, yatırım teşvik mevzuatı çerçevesinde izleme ve denetim faaliyetlerini eksiksiz şekilde yürütmektedir. Sürecin tamamlanmaması halinde, mevzuat gereği yaptırımlar devreye girecektir. Ayrıca, teminat mekanizmaları sayesinde ülke menfaatleri korunmaktadır.”
BYD ile ilgili sürecin nasıl sonuçlanacağı belirsizliğini korurken, taraflar arasındaki gerilimin önümüzdeki dönemde daha da artması bekleniyor.