Dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen ve milyarlarca dolarlık bir bakım ekonomisini tetikleyen Alzheimer hastalığıyla ilgili bilim dünyasından önemli bir haber geldi. ABD’li bilim insanları, sadece bir kan testi ile Alzheimer belirtilerinin başlangıcını 3 ila 4 yıllık bir hata payıyla tahmin edebilen yeni bir model geliştirdi.
Alzheimer ve diğer demans türlerinin küresel ekonomik yükü her yıl giderek artıyor. Tahminlere göre, 2025 yılı itibarıyla bu hastalıkların bakım maliyetleri 400 milyar dolara yaklaşacak. Bu durum, erken teşhis ve önleyici tedaviler konusunu hem ticari hem de sosyal açıdan daha önemli hale getiriyor. St. Louis’deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi’ndeki araştırmacılar tarafından geliştirilen bu yeni kan testi, günümüzde kullanılan pahalı beyin taramaları ve invaziv omurilik sıvısı testlerine kıyasla çok daha uygun maliyetli ve erişilebilir bir çözüm sunuyor.
Erken teşhisin ticari ve klinik yararları
Araştırmayı yürüten isimlerden biri olan Dr. Suzanne E. Schindler, bu yenilikçi modelin klinik deneylerin hızlanmasına büyük katkı sağlayacağını ifade ediyor. Geleneksel yöntemlerle yıllar sürebilen ve yüksek maliyetli olan önleyici tedavi araştırmaları, bu tahmin mekanizması sayesinde daha hedef odaklı hale gelebilecek ve süresi oldukça kısalacak.
Sistemin öne çıkan avantajları şunlar:
- Düşük maliyet: Pahalı PET taramaları yerine standart kan testleri altyapısı kullanılabiliyor.
- Kolay ulaşılabilirlik: Uygulama için pahalı cihazlara veya uzman ekipmana ihtiyaç duyulmuyor.
- Daha hızlı işlemler: Klinik deneylerde uygun hasta gruplarının tespiti için zaman tasarrufu sağlanıyor.
P-tau217 proteini: Beynin yaş halkaları
Geliştirilen tahmin modeli, kan plazmasında bulunan p-tau217 proteininin seviyelerinin ölçülmesine dayanıyor. Araştırmacılar, söz konusu proteinin miktarını analiz ederek, hangi yaşta Alzheimer belirtilerinin görülmeye başlayacağını tahmin edebiliyor.
Nöroloji eğitmeni Dr. Kellen K. Petersen, bu protein birikimlerini bir ağacın yaş halkalarına benzeterek, amiloid ve tau proteinlerinin düzenli olarak biriktiğini ve bu birikimlerin semptomların ortaya çıkış zamanını güçlü bir şekilde öngörebildiğini ifade ediyor.
Yaş faktörüyle değişen risk analizi
Araştırma ayrıca yaş faktörünün Alzheimer patolojisi üzerindeki etkilerini de gözler önüne seriyor. Verilere göre:
- 60 yaşında p-tau217 seviyesi yükselen bir kişi, yaklaşık 20 yıl sonra semptom göstermeye başlıyor.
- Aynı seviyeye 80 yaşında ulaşan kişilerde ise belirtiler ortalama olarak 11 yıl içinde ortaya çıkıyor.
Bu bulgular, yaş ilerledikçe beynin patolojik değişimlere karşı daha az direnç gösterdiğini ve ileri yaş gruplarında müdahale penceresinin daraldığını ortaya koyuyor.
Biyoteknoloji girişimleri için yeni fırsatlar
Çalışmada elde edilen verilerin bir kısmı, Washington Üniversitesi bünyesinde kurulan biyoteknoloji girişimi C2N Diagnostics tarafından geliştirilen PrecivityAD2 testi ile edinildi. FDA onayı bulunan diğer testlerle uyumlu çalışan bu model, biyoteknoloji alanında yeni bir rekabet ortamı yaratmaya hazırlanıyor. Araştırma ekibi ayrıca modelleme kodlarını açık erişime sunarak, küresel ölçekte Ar-Ge iş birliklerinin önünü açtı.
Her ne kadar Alzheimer’ın henüz kesin bir tedavisi bulunmasa da bu tür tahmin araçları, hastalığın belirtilerini yıllarca geciktirebilecek önleyici tedbirlerin alınması ve yaşam tarzı değişikliklerinin uygulanması için oldukça değerli bir fırsat sunuyor.